Fistula is een bevallingsletsel dat onvoldoende verzorgd werd, ondanks de dramatische invloed op het leven van meisjes en vrouwen. Het probleem wordt doorgaans veroorzaakt door verschillende dagen van arbeid met obstructie, zonder tijdige medische hulp – zoals een keizersnede – om de druk te verlichten. De gevolgen van fistula zijn tragisch: de baby overlijdt gewoonlijk en de vrouw behoudt een chronische incontinentie. Zij is niet in staat droog te blijven en wordt vaak verlaten door haar echtgenoot en uitgestoten door haar familie en haar gemeenschap. Zonder behandeling zijn haar vooruitzichten inzake werk en gezinsleven sterk verminderd.

 

 

Een vastgelopen bevalling kan zonder hulp zes of zeven dagen duren, hoewel de foetus doorgaans na twee of drie dagen al is overleden. Bij een langdurige bevalling worden de zachte weefsels van het bekken samengedrukt tussen het indalende hoofd van de baby en het bekken van de moeder. Door de afwezigheid van doorbloeding zal dit weefsel afsterven, waardoor een fistel of opening wordt gevormd tussen de vagina van de moeder en de blaas of tussen de vagina en het rectum, of beide. Het resultaat is een chronisch uitlekken van urine en/of stoelgang.

 

 

Fistula ontstaat als geen dringende verloskundige zorgen beschikbaar zijn voor vrouwen met complicaties tijdens de bevalling. Vrouwen in afgelegen landelijke gebieden met weinig toegang tot medische verzorging lopen een bijzonder gevaar. Vóór de veralgemening van de medische zorgen in de 20ste eeuw, was fistula ook in Europa en Noord-Amerika vrij frequent. Vandaag de dag is dit probleem in landen met een hoog inkomen of landen waar verloskundige zorgen makkelijk beschikbaar zijn, vrijwel verdwenen. Armoede, ondervoeding, weinig medische zorgen, een vroegtijdig huwelijk en geslachtsdiscriminatie zijn onderling verweven basisoorzaken van fistula.

 

 

Zonder behandeling kan fistula vaak oorzaak zijn van frequente zweren en infecties, nierziekten en zelfs de dood. Sommige vrouwen drinken zo weinig mogelijk om lekken te voorkomen en raken daardoor gedehydrateerd. Beschadiging van de zenuwen in de benen maakt dat sommige vrouwen niet meer kunnen lopen. Deze medische gevolgen, samen met de sociale en economische problemen, dragen vaak bij tot een algemene achteruitgang van de gezondheid en het welzijn.

 

 

Fistels of openingen in organen kunnen zich om diverse redenen op verschillende plaatsen van het lichaam voordoen, zoals de longen of het maagdarmstelsel. Weefselbeschadiging als gevolg van een langdurige verloskundige arbeid en leidend tot incontinentie, wordt “obstetrische fistel” genaamd. Het vaginale kanaal kan ook inscheuren door een gewelddadige verkrachting. In 2003 zochten duizenden vrouwen in de Democratische Republiek Congo een behandeling voor een “traumatische fistel” als gevolg van systematische, gewelddadige meervoudige verkrachting tijdens de vijf jaar oorlog in het land. Er werden zovele gevallen gemeld dat de beschadiging van de vagina als een oorlogsletsel wordt beschouwd en door dokters als oorlogsmisdaad wordt geregistreerd.

 

 

Fistula komt vooral frequent voor in arme gemeenschappen in Afrika en in Zuid-Azië waar de toegang tot verloskundige zorg beperkt is. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie leven in de ontwikkelingslanden ten minste 2 miljoen vrouwen met fistula terwijl zich elke dag 50.000 tot 100.000 nieuwe gevallen voordoen. Deze cijfers zijn evenwel alleen gebaseerd op het aantal vrouwen dat een medische behandeling zoekt en zijn waarschijnlijk sterk onderschat.

 

 

Fistula is een betrekkelijk verborgen probleem, grotendeels omdat het de meest gemarginaliseerde leden van de samenleving treft: jongeren, armen, ongeletterde vrouwen en meisjes in afgelegen gebieden. Velen zoeken nooit een behandeling aangezien zij ofwel niet weten dat fistula behandelbaar is, ofwel de kosten van de behandeling niet kunnen betalen.  

 

 

Preventie is de sleutel voor het beëindigen van de problemen omtrend fistula. Dezelfde zorgen die fistula kunnen voorkomen, zouden ook het leven kunnen redden van vele honderdduizenden vrouwen die elk jaar sterven als gevolg van de complicaties van een zwangerschap of een bevalling. De strategie van UNFPA voor een veiliger moederschap omvat:

 

·         Deskundige medische begeleiding voor alle vrouwen tijdens de bevallingsarbeid;

·         Tijdige toegang tot dringende behandeling met complicaties tijdens de bevalling;

·         Diensten om onbedoelde zwangerschappen te voorkomen en geboorten te spreiden.

 

De uitdaging op lange termijn is gelegen in het aanpakken van de diep ingewortelde culturele en sociale praktijken waardoor vrouwen en meisjes niet de passende medische zorg kunnen krijgen en hun gezondheid in gevaar wordt gebracht.

Zo gaat een vroegtijdige zwangerschap bij jongere meisjes gepaard met een groter gevaar voor complicaties tijdens de geboorte. Meisjes jonger dan 15 hebben 5 maal meer gevaar om te sterven bij de bevalling dan vrouwen in hun twintiger jaren. Vrouwen die een langdurige bevalling toch overleven, kunnen eindigen met fistula.

 

 

Ja, fistula is een behandelbare aandoening. Met een reconstructieve operatie kan het letsel hersteld worden, met slaagpercentages tot 90 procent in ongecompliceerde gevallen. In gecompliceerde gevallen ligt het slaagpercentage dichter bij 60 procent. Twee of meer weken postoperatieve verzorging is essentieel om infecties te voorkomen en een goed herstel te garanderen. Advies en ondersteuning zijn eveneens belangrijk om de emotionele schade op te vangen en de sociale reïntegratie van de vrouwen na de heelkunde te vergemakkelijken. De gemiddelde kostprijs van de behandeling van fistula en van de rehabilitatie is 235€, wat ver boven de mogelijkheden ligt van de meeste vrouwen met deze aandoening.

 

Als de operatie geslaagd is, kunnen de vrouwen een volledig en productief leven hervatten. Zij kunnen doorgaans ook nog kinderen krijgen, maar een keizersnede wordt aanbevolen om een nieuwe fistel te voorkomen. Als een operatie het probleem niet kan oplossen, kunnen de vrouwen geholpen worden met een zogenaamde urostomie waarbij zij een zakje dragen om de urine op te vangen.

 

 

Zoals bij elke heelkundige ingreep, gaat het herstel van fistula gepaard met een zeker risico. Mogelijke complicaties na de operatie zijn een verstopping van de urinaire katheter, infectie en een slecht herstel, dat in de meeste gevallen doeltreffend kan worden behandeld. In zeldzame gevallen kan een patiënt overlijden. Een zorgvuldige screening en begeleiding vóór de operatie is essentieel aangezien vrouwen met fistula doorgaans ondervoed en meer gevoelig voor ziekten kunnen zijn. Postoperatieve zorgen en  een nauwgezette opvolging op lange termijn voor de behandeling van de chirurgische en medische problemen die zich kunnen voordoen, zijn eveneens essentieel.

 

 

In 2003 lanceerde UNFPA een globale “Campagne tegen Fistula” met als doel fistula in ontwikkelingslanden even zeldzaam te maken als in de geïndustrialiseerde wereld. De streefdatum voor de eliminatie van fistula is 2015, in overeenstemming met de doelstellingen van de Millennium Development Goals voor het verbeteren van de moederlijke gezondheid.

De campagne is nu actief in meer dan 40 landen in Afrika, Azië en de Arabische wereld en omvat een groot aantal partners. In elk land richt de campagne zich op drie essentiële aspecten:

·         Preventie van het ontstaan van fistula;

·         Behandeling van vrouwen met een fistula;

·         Ondersteunen van vrouwen na de operatie.

De campagne heeft reeds opmerkelijke vorderingen gemaakt met een eerder bescheiden financiering. Maar de noden zijn groot. Het beëindigen van de problemen omtrend fistula in de wereld zal politieke wil vragen, bijkomende middelen en een grotere samenwerking tussen regeringen, gemeenschapsgroepen, NGO’s en gezondheidsprofessionelen.

 

 

De reeds lange betrokkenheid van UNFPA bij programma’s voor het verminderen van de moederlijke mortaliteit en morbiditeit, maakt deze organisatie uniek gekwalificeerd voor het aanpakken van de uitdaging van fistula. Bovendien heeft fistula betrekking op vrijwel elk aspect van de taak van UNFPA, waaronder reproductieve gezondheid en rechten, gelijkheid en empowerment van de geslachten, en reproductieve gezondheid bij adolescenten bevorderen.

 

 

Belgisch UNFPA ambassadrice Goedele Liekens heeft publiek bewustzijn op gang gebracht sinds het startschot van de globale Campagne tegen Fistula. In 2003 reisde ze met UNFPA naar Ethiopië om meer te weten te komen over fistula en produceerde ze de film “Fistula: de pijn van bevallingsarbeid die nooit stopt.” In oktober 2006, bezocht la Liekens enkele fistula projecten in Niger. Ze schreef een dagboek over haar reis, wat exclusief in ELLE België gepubliceerd zal worden in mei.

 

 

Als woordvoerster van de Campagne tegen Fistula en als ambassadrice voor Virgin Unite, is Natalie Imbruglia, zangeres/actrice en het gezicht van L’Oréal, betrokken bij het verhogen van het publieke bewustzijn en het inzamelen van fondsen voor deze weinig gekende aandoening.

In januari 2005 reisde Imbruglia naar Nigeria en Ethiopië met UNFPA en Virgin Unite om vrouwen met fistula te ontmoeten en ter plaatse met eigen ogen de inspanningen voor het elimineren van deze aandoening te evalueren. Zij was diep getroffen en besliste haar stem te geven aan deze zaak.
Imbruglia keerde in augustus 2005 terug naar Nigeria — ditmaal vergezeld door een groep journalisten en filmmakers uit de VS, het Verenigd Koninkrijk en Australië. In juni 2006 sprak zij over fistula op een UNFPA-persconferentie in Londen om bij te dragen en de problemen omtrend fistula meer onder de aandacht van het Britse publiek te brengen. En in november 2006, organiseerde Virgin Unite een evenement in Londen, dat meer dan 700.000 € opbracht voor  een fistula project in Nigeria.